Tomasz Sułkowski

prawnik

Wspieram przedsiębiorców w bezpiecznym prowadzeniu biznesu. A w branży budowalnej pomagam w tworzeniu bezpiecznych umów kontraktowych, zarówno dla wykonawców, jak i zamawiających...
[Więcej >>>]

Skontaktuj się

Drodzy czytelnicy,

mam przyjemność poinformować, iż w czasopiśmie Biuletyn Euro Info, wydawanym przez ośrodek Enterprise Europe Network przy Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, właśnie ukazał się mój kolejny artykuł.

Jest mi niezwykle miło, że mogłem w pewien sposób przyczynić się do powstania kolejnego numeru czasopisma traktującego o rozwoju firm na rynkach UE.

W zamieszczonym artykule jest mowa o przedmiotowych środkach dowodowych i związanymi z tym regulacjami w Prawie Zamówień Publicznych.

W tekście uwypuklam zmiany jakie zostały wprowadzone nową ustawą, porównując je jednocześnie ze starym stanem prawnym.

Zatem jeżeli jesteś zainteresowany tym tematem i chcesz poszerzyć swoją wiedzę w zakresie przedmiotowych środków dowodowych, koniecznie kliknij tutaj.



W art. 109 Ustawy Prawo Zamówienia Publicznych z dnia 11.09.2020 r. (Dz.U. 2019 poz. 2019) Ustawodawca przewidział fakultatywne przesłanki wykluczenia wykonawców z postępowania. O ile większość przesłanek jest jasna oraz czytelna, to jedna z nich przykuwa szczególną uwagę osób sięgających na co dzień po ustawę.

Chodzi tutaj dokładnie o art. 109 ust. 1 pkt 7, który stanowi:

Z postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający może wykluczyć wykonawcę:

7) który, z przyczyn leżących po jego stronie, w znacznym stopniu lub zakresie nie wykonał lub nienależycie wykonał albo długotrwale nienależycie wykonywał istotne zobowiązanie wynikające z wcześniejszej umowy w sprawie zamówienia publicznego lub umowy koncesji, co doprowadziło do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy, odszkodowania, wykonania zastępczego lub realizacji uprawnień z tytułu rękojmi za wady”.

W dzisiejszym wpisie pragnę pochylić się nad powyższą przesłanką, a także nad możliwością stosowania jej wobec wykonawców.

Fakultatywne przesłanki wykluczenia
– art. 109 ust. 1 pkt 7 PZP

Jak już wcześniej wspomniano, przesłanki wykluczenia wskazane w art. 109 ww. ustawy mają charakter fakultatywny, co oznacza, że mogą być dobrowolnie ustanawiane przez zamawiających. Zatem aby móc skorzystać z powyższej możliwości wykluczenia wykonawcy, zamawiający musi przewidzieć przesłankę z art. 109 ust. 1 pkt 7 bezpośrednio w SWZ.

Po wtóre, aby Wykonawca podlegał wykluczeniu z tego przepisu, muszą zostać spełnione łącznie wskazane w tym przepisie warunki, co oznacza, że równocześnie musi zaistnieć zarówno przyczyna, jak i skutek.

Fakultatywne przesłanki wykluczenia z PZP

Podkreślić zatem należy, że aby spełniła się powyższa przesłanka wykluczenia wykonawca musiałby znacznym stopniu lub zakresie nie wykonać lub nienależycie wykonać albo długotrwale nienależycie wykonywać istotne zobowiązanie wynikające z wcześniejszej umowy w sprawie zamówienia publicznego lub umowy koncesji (jako pierwszy warunek – przyczyna), co musiałoby jednocześnie wywołać skutek w postaci wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy, odszkodowania, wykonania zastępczego lub realizacji uprawnień z tytułu rękojmi za wady (drugi warunek – skutek). 

Spełnienie tylko jednego warunku, niezależnie od tego czy mowa o przyczynie, czy też o skutku, jest niewystarczające do stosowania powyżej przesłanki wykluczenia wobec wykonawców. Zarówno zaistnienie przyczyny bez skutku, jak i skutku bez przyczyny uniemożliwia korzystanie z omawianej przesłanki wykluczenia. 

Przykład wykluczenia fakultatywnego w PZP

Dla zobrazowania wyobraźmy sobie sytuację w której dowolny wykonawca opóźnia się o 22 dni z realizacją przedmiotu zamówienia, w związku z czym zostaje obciążony karą umowną.

Czy taka okoliczność będzie powodowała konieczność wykluczenia tego wykonawcy z kolejnych postępowań, w których przewidziano przesłankę z art. 109 ust. 1 pkt 7?

Odpowiedź wcale nie jest jednoznaczna. Koniecznym będzie tutaj dokonanie oceny stopnia nienależytego wykonania zamówienia, a także długotrwałości tego procesu.

Czytaj też o rażąco niskiej cenie w tym miejscu>>

Wskazać bowiem należy, iż  samo naliczenie kary umownej za opóźnienie w sytuacji, kiedy danemu wykonawcy nie można zarzucić znacznego stopnia nienależytego wykonania istotnego zobowiązania umownego, przesłanka do wykluczenia z przetargu nie będzie mieć zastosowania.

Aby poddać ocenie stopień oraz długotrwałość nienależytego wykonania zobowiązania należy w pierwszej kolejności ustalić, jak długi był termin realizacji całego przedmiotu zamówienia, a następnie obliczyć stosunek powstałego opóźnienia do tego terminu.

Dla przykładu przyjmijmy, że realizacja umowy w sprawie zamówienia publicznego miała wynosić 3 lata ( 1095 dni). Zgodnie  z wcześniejszymi ustaleniami nasz wykonawca opóźnił się o 22 dni i za tyle dni została mu naliczona kara umowna.

Tym samym opóźnienie w wykonaniu zamówienia w stosunku do okresu umownego wynosi 22/1095 = 2,01%.

Dla tak długiego okresu realizacji zamówienia opóźnienie w wykonaniu na poziomie 2,01% wydaje się nie być nienależytym wykonaniem w znacznym stopniu, a jedynie nienależytym wykonaniem w minimalnym stopniu.

Zatem mimo, iż mamy do czynienia ze skutkiem w postaci odszkodowania (kary umownej), to brak przyczyny w postaci znacznego stopnia nienależytego wykonania zamówienia lub długotrwałego nienależyte wykonania zamówienia, uniemożliwia zastosowanie omawianej przesłanki wykluczenia wobec wykonawcy.

Podsumowując należy zatem ponownie podkreślić, iż wykonawca podlega wykluczeniu z art. 109 ust. 1 pkt 7 jeżeli:

– Zamawiający przewidział powyższą przesłankę wprost w SWZ (przesłanka fakultatywna)

– Wykonawca spełnia łącznie wskazane w przepisie warunki, co oznacza, że równocześnie musi zaistnieć zarówno przyczyna, jak i skutek określony w przepisie ustawy.

Niejednokrotnie spotkałem się z sytuacją, w której zamawiający podważali przedłożone przez wykonawcę treść referencji z uwagi na fakt, że nie potwierdzała jednoznacznie spełnienia określonego warunku.

Brak możliwości podważania referencji z uwagi na powyższe potwierdziła Krajowa Izba Odwoławcza w jednym w tegorocznych wyroków.

Treść referencji nie musi w całości potwierdzać spełnienia warunkuZgodnie z wyrokiem KIO z dnia 19 lutego 2021 r.  sygn. KIO 244/21 treść referencji nie musi potwierdzać spełnienia warunku udziału w postępowaniu w zakresie zdolności technicznej.

Zdaniem izby nie takie bowiem jest zadanie referencji. Referencje mają za zadanie wyłącznie potwierdzać należyte wykonanie konkretnego zamówienia.

„Wykonawcy nie mają wpływu na treść wystawianych poświadczeń/referencji, gdyż wystawiane są one przez podmiot od nich niezależny.

Jak słusznie zauważyła Izba w wyroku o sygn. akt KIO 1216/17:

“Odwołujący błędnie i w sposób nieuzasadniony wymaga, aby treść referencji powielała wszystkie informacje, żądane przez zamawiającego na potwierdzenie spełnienia warunku udziału w postępowaniu, albowiem potwierdzeniem spełnienia warunku jest oświadczenie wykonawcy w formie wykazu, a referencje mają za zadanie potwierdzać jedynie prawidłowość wykonywanej usługi referencyjnej“.

***

Po przeczytaniu: „Treść referencji nie musi w całości potwierdzać spełnienia warunku”, zapraszam również do lektury:

Możliwość waloryzacji wynagrodzenia zależy od wielu czynników, w tym m.in. treści zawartej umowy, czasu na jaki została zawarta, a także rodzaju przewidzianego w niej wynagrodzenia. Mając na uwadze wzrost cen materiałów obserwowany na rynku w ostatnim czasie, poniżej przedstawiam najistotniejsze informacje dotyczące możliwości waloryzacji wynagrodzenia.

Ograniczenie dowolności wprowadzania zmian istotnych

Dla umów zawartych w reżimie Pzp jedną z cech odróżniających je od innych umów jest ograniczenie dowolności wprowadzania zmian istotnych. Zmianę wynagrodzenia przysługującego wykonawcy należy sklasyfikować jako zmianę istotną.

Wprowadzanie zmian istotnych do umowy jest dopuszczalne pod warunkiem ich przewidzenia w dokumentacji postępowania lub po spełnieniu przesłanek ustawowych (zawartych w art. 144 ustawy uchylonej , obecnie uregulowanych w art. 454-455 umowy).

 Cechą charakterystyczną waloryzacji umownej
wynikającą z kc jest jej automatyzm

Zawierając umowę z klauzulą waloryzacyjną, strony od razu godzą się na modyfikację nominalnej kwoty zobowiązania w sposób wynikający z zastosowanej przez nie klauzuli waloryzacyjnej, a zmiana wysokości tej kwoty nie jest następstwem zmiany umowy, lecz jej wykonania zgodnie z treścią nawiązanego stosunku prawnego.

Źródłem zmian wysokości świadczenia pieniężnego nie jest zatem żaden aneks zmieniający umowę, lecz sama umowa jako taka, która zawiera w sobie mechanizm korekty nominalnej kwoty wynagrodzenia.

Nawet jeżeli strony praktykują zawarcie aneksu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia, to zdarzeniem prawnym rodzącym obowiązek zmiany jego wysokości jest wystąpienie zdarzenia przywołanego w treści klauzuli waloryzacyjnej jako rodzące konieczność zmiany kwoty wynagrodzenia. Jednakże na gruncie Pzp automatyzm ten doznaje znaczącego ograniczenia.

Zmiana wynagrodzenia wykonawcy w umowach Pzp w związku ze wzrostem cen materiałówkontaktWarunkowa klauzula waloryzacyjna

Uchylona ustawa w art. 142 ust 5 dla umów zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy przewidywała tzw. warunkową klauzulę waloryzacyjną i nakładała na zamawiającego konieczność wprowadzenia do umowy mechanizmów korekty wynagrodzenia z uwagi na wystąpienie zmian stanu prawnego, dotyczących elementów kosztotwórczych wynagrodzenia wykonawcy:

  • stawki VAT
  • zmiany minimalnego wynagrodzenia za pracę
  • zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub zdrowotnemu lub wysokości stawki tych ubezpieczeń,
    jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia.

Automatyzm warunkowy

Zatem w przypadku waloryzacji z art. 142 ust. 5 pzp automatyzm jej zastosowania jest warunkowy.

Przepis ten bowiem zastrzega, że wprowadzenie do umowy w sprawie zamówienia publicznego odpowiednich zmian wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy, w przypadku wystąpienia zdarzeń wskazanych w tym przepisie, będzie następować jedynie wówczas, jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę.

Choć klauzula waloryzacyjna oparta na postanowieniach art. 142 ust. 5 pzp również kreuje roszczenie o zmianę wynagrodzenia, to jednak (w przeciwieństwie do typowej waloryzacji umownej z art. 3581 kc) byt prawny tego roszczenia i jego zakres są uzależnione od wykazania przez wykonawcę wpływu na koszty realizacji zamówienia.

Ponadto wskazana „waloryzacja” dotyczyła jedynie enumeratywnie wskazanych w okoliczności nie obejmując ryzyka zmiany cen materiałów. Ponadto umowa ws. zamówienia publicznego jak również jej zmiany winny być zawarte w formie pisemnej pod rygorem nieważności co w praktyce oznacza konieczność zawarcia aneksu i de facto uniemożliwia automatyzm tej instytucji.

Zmiana wynagrodzenia wykonawcy
w przypadku zmiany cen materiałów

W aktualnym brzmieniu ustawy Pzp zgodnie z art. 439 umowa, której przedmiotem są roboty budowlane lub usługi zawarta na okres dłuższy niż 12 miesięcy zawiera postanowienia dotyczące zasad wprowadzania zmiany wynagrodzenia należnego wykonawcy w przypadku zmiany ceny materiałów lub kosztów związanych z realizacja zamówienia.

Zatem aktualnie możliwa jest zmiana wynagrodzenia wykonawcy również w przypadku zmiany cen materiałów, przy czym przez zmianę ceny materiałów lub kosztów rozumie się wzrost odpowiednio cen lub kosztów, jak i ich obniżenie, względem ceny lub kosztu przyjętych w celu ustalenia wynagrodzenia wykonawcy zawartego w ofercie.

W umowie określa się:

  1.  poziom zmiany ceny materiałów lub kosztów, uprawniający strony umowy do żądania zmiany wynagrodzenia oraz początkowy termin ustalenia zmiany wynagrodzenia;
  2. sposób ustalania zmiany wynagrodzenia:
    a) z użyciem odesłania do wskaźnika zmiany ceny materiałów lub kosztów, w szczególności wskaźnika ogłaszanego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego lub
    b) przez wskazanie innej podstawy, w szczególności wykazu rodzajów materiałów lub kosztów, w przypadku których zmiana ceny uprawnia strony umowy do żądania zmiany wynagrodzenia;
  3. sposób określenia wpływu zmiany ceny materiałów lub kosztów na koszt wykonania zamówienia oraz określenie okresów, w których może następować zmiana wynagrodzenia wykonawcy;
  4. maksymalną wartość zmiany wynagrodzenia, jaką dopuszcza zamawiający w efekcie zastosowania postanowień o zasadach wprowadzania zmian wysokości wynagrodzenia.

Dodatkowo Wykonawca, którego wynagrodzenie zostało zmienione, zobowiązany jest do zmiany wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy, z którym zawarł umowę, w zakresie odpowiadającym zmianom cen materiałów lub kosztów dotyczących zobowiązania podwykonawcy, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

  1. przedmiotem umowy są roboty budowlane lub usługi;
  2. okres obowiązywania umowy przekracza 12 miesięcy.

Zatem również w obecnie przepisy nie ustanawiają żadnego automatyzmu waloryzacyjnego.

Nowe Prawo zamówień publicznychUmowy zawierane na okres krótszy niż 12 miesięcy

Wyżej wskazane zasady mają zastosowanie jedynie do umów zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy. W umowach zawieranych na krótsze okresy Wykonawca jest w pełni związany ceną swojej oferty. Ewentualne roszczenie z zmianę wynagrodzenia można opierać o art. 3581 § 3 kc.

W razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

Inną możliwością w przypadku umów zawieranych na okres krótszy niż 12 miesięcy jest oparcie roszczenia o zmianę wynagrodzenia o 3571 § 1 kc. przepis ten jednak co do zasady dotyczy zmiany umowy dokonywanej przez sąd.

Poza umownymi podstawami prawnymi umożliwiającymi zmianę wynagrodzenia, wykonawcy posiadają także konkretne mechanizmy ustawowe pozwalające na wyrównanie poniesionej przez niech straty. Z treści art. 3571 § 1 k.c. wynikają następujące przesłanki jego zastosowania:

  • zobowiązanie wynika z umowy,
  •  nastąpiła zmiana stosunków o nadzwyczajnym charakterze,
  •  zmiana ta powoduje nadmierną trudność w spełnieniu świadczenia albo grozi jednej ze stron rażącą stratą,
  •  strony nie przewidziały ww. okoliczności,
  •  istnieje związek przyczynowy pomiędzy nadzwyczajną zmianą stosunków a nadmierną trudnością w spełnieniu świadczenia lub groźbą rażącej straty.

Podkreślić trzeba, że warunkiem skutecznego powołania się na art. 3571 k.c. jest wykazanie przez Wykonawcę, że spełnione zostały wszystkie przesłanki ustawowe. Wykonawca, dążąc do uzyskania zwiększenia należnego mu wynagrodzenia, musi wykazać, że zmiana stosunków była nadzwyczajna.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że o nadzwyczajności zmiany stosunków można mówić w sytuacji, w której dana okoliczność zdarza się niezwykle rzadko i/lub w niezwykłej skali. Przykładem zmiany stosunków, będącej podstawą do podwyższenia wynagrodzenia wykonawcy, może być m.in. gwałtowny wzrost cen materiałów i usług budowlanych.

Przykładowo Sąd Najwyższy wskazał, że niewątpliwie gwałtowny wzrost cen materiałów i usług budowlanych po długim, blisko 10-letnim okresie ich stabilizacji, może być uznany za nieprzewidywalną – w chwili zawierania umowy – okoliczność uzasadniającą zmianę wynagrodzenia ryczałtowego określonego w umowie zawartej w reżimie przepisów tej ustawy (...) – Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt III CSK 184/08, LEX nr 479317.

Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zaistniałej sytuacji będzie zawsze dotyczyć indywidualnego przypadku a nadzwyczajną zmianę stosunków należy odróżnić do zwykłego ryzyka kontraktowego na co wskazuje m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2018 r., I ACa 644/18, LEX nr 2669720:

„Nie ulega wątpliwości, że strony zawierające umowę muszą ponieść “zwykłe ryzyko kontraktowe”, jakie wiąże się ze stałymi, normalnymi zmianami zachodzącymi w stosunkach społeczno-gospodarczych. Wydaje się więc, że przepis art. 3571 k.c. powinien znaleźć zastosowanie wówczas, gdy pewne zjawiska wywołują taką zmianę stosunków, która nie mieści się już w granicach owego zwykłego ryzyka. (…) Powodowie nie wykazali też i drugiej z koniecznych przesłanek, a mianowicie tego, że spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą.”

Podsumowanie

Podsumowując należy zatem wskazać, iż oceny możliwości dokonania waloryzacji wynagrodzenia ze względu na wzrost cen materiałów należy każdorazowo dokonywać indywidualnie, w oparciu o konkretną umowę oraz jej zapisy.

Pamiętać należy, że istotną kwestią z punktu widzenia wniosków o waloryzację wynagrodzenia jest szczegółowe wykazanie zasadności dokonania takiej zmiany. Z uwagi na powyższe każdorazowo rekomenduję uprawdopodobnić wpływ zmiany cen poszczególnych materiałów na wysokość wynagrodzenia umownego.

W tym celu warto np. tabelarycznie wskazać materiały, których ceny wzrosły w znaczący sposób od momentu zawarcia umowy. W stosunku do każdego z materiałów należy wskazać cenę przyjętą do kalkulacji ceny ofertowej (przed zmianą), cenę aktualną (po zmianie), a także procentowe określenie wzrostu tej ceny.

Celem wykazania realności zmiany cen danych materiałów, w załączeniu do wniosku przedłożyć należy także stosowne oferty/ faktury, lub inne dokumenty, które w jednoznaczny sposób potwierdzą realność cen wskazanych w tabeli (oraz ich zmianę). Do tego typu pism warto również każdorazowo załączać kalkulację uwzględniającą zmienione ceny, potwierdzającą wysokość waloryzacji o którą wnioskujemy (np. kosztorys uwzględniający ceny po zmianie itd.).

Podkreślenia wymaga, że zmiana wynagrodzenia umownego może być efektem podpisania aneksu, jednak brak zgody na jego zawarcie po stronie Zamawiającego będzie powodował konieczność zastosowania drogi sądowej.

***

Po przeczytaniu: „Zmiana wynagrodzenia wykonawcy w umowach Pzp w związku ze wzrostem cen materiałów”, zapraszam również do lektury:

W ramach cyklu artykułów dotyczących najistotniejszych zmian w Ustawie Prawo Zamówień Publicznych [sprawdź tutaj], dzisiaj przyszła kolej na udostępnianie zasobów, które przewiduje nowa ustawa PZP.

Udostępnianie zasobów

Aktualnie kwestia korzystania z cudzych zasobów reguluje art. 118 i nast. Nowego PZP. Ustawodawca wyraźnie dopuścił możliwość korzystania z zasobów podmiotu trzeciego w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału lub kryteriów selekcji.

Zgodnie z treścią art. 119 nowego PZP:

zamawiający będzie oceniał, czy udostępniane wykonawcy zdolności lub sytuacja, pozwalają na wykazanie przez niego spełniania warunków udziału oraz kryteriów selekcji (jeżeli to dotyczy), a także badał, czy wobec podmiotu trzeciego nie zachodzą podstawy wykluczenia.

Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji podmiotów udostępniających zasoby, składa, wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo odpowiednio wraz z ofertą, zobowiązanie podmiotu udostępniającego zasoby do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji danego zamówienia lub inny podmiotowy środek dowodowy potwierdzający, że wykonawca realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów.

Podmiot udostępniający zasoby

Zobowiązanie podmiotu udostępniającego zasoby, potwierdza, że stosunek łączący wykonawcę z podmiotami udostępniającymi zasoby gwarantuje rzeczywisty dostęp do tych zasobów oraz określa w szczególności:

1) zakres dostępnych wykonawcy zasobów podmiotu udostępniającego zasoby;

2) sposób i okres udostępnienia wykonawcy i wykorzystania przez niego zasobów podmiotu udostępniającego te zasoby przy wykonywaniu zamówienia;

3) czy i w jakim zakresie podmiot udostępniający zasoby, na zdolnościach którego wykonawca polega w odniesieniu do warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, zrealizuje roboty budowlane lub usługi, których wskazane zdolności dotyczą.

Jeżeli zdolności techniczne lub zawodowe, sytuacja ekonomiczna lub finansowa podmiotu udostępniającego zasoby nie potwierdzają spełniania przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu lub zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, zamawiający żąda, aby wykonawca w terminie określonym przez zamawiającego zastąpił  ten podmiot innym podmiotem lub podmiotami albo wykazał, że samodzielnie spełnia warunki udziału w postępowaniu.Nowe Prawo zamówień publicznych

Tak jak dotychczas wykonawca nie może, po upływie terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo ofert, powoływać się na zdolności lub sytuację podmiotów udostępniających zasoby, jeżeli na etapie składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo ofert nie polegał on w danym zakresie na zdolnościach lub sytuacji podmiotów udostępniających zasoby.

Obowiązek osobistego wykonania przez wykonawcę

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż nie w każdym przypadku poleganie na zdolnościach podmiotu trzeciego będzie możliwie. Zamawiający może bowiem zastrzec obowiązek osobistego wykonania przez wykonawcę kluczowych zadań dotyczących:

1) zamówień na roboty budowlane lub usługi lub

2) prac związanych z rozmieszczeniem i instalacją, w ramach zamówienia na dostawy.

Jeżeli Zamawiający zawrze taką informację w SIWZ, wówczas wykonawca będzie zobowiązany do osobistego wykonania kluczowych zadań.

I na koniec ważna uwaga:

Podmiot, który zobowiązał się do udostępnienia zasobów, odpowiada solidarnie z wykonawcą, który polega na jego sytuacji finansowej lub ekonomicznej, za szkodę poniesioną przez zamawiającego powstałą wskutek nieudostępnienia tych zasobów, chyba że za nieudostępnienie zasobów podmiot ten nie ponosi winy.